Acil Kan Bankası
 SAĞLIK EĞİTİMİ

Sağlık Platformu'nu Twitter'da takip et

SAĞLIK platformu >> Sağlık Haberleri


ERGENLIK GELISIMI GÜNÜMÜZDE DAHA MI ERKEN?

Ergenlik dönemi, çocuklarin hormonal ve bedensel degisiklikler sonucunda biyolojik olarak eriskin olma sürecidir. Bu süreçte vücutta cinsiyete özgü degisiklikler, boy uzamasinda hizlanma ve eriskin boya ulasilir, üreme yetenegi kazanilir.

Ergenlik kizlarda erkeklerden 1,5-2 yil erken baslar. Baslangici etkileyen faktörler baslica genetik (%50-75), beslenme, yasanilan iklim ve aktivitedir. Bu faktörlerin etkisi ile kemik yasi kizlarda 10, erkeklerde 11 yasa ulasirsa ve yeterli kiloya sahipse beynin hipotalamus bölgesine sinyaller gider. Oradan hipofize, hipofizden de gonadlara (yumurtalik ve testis) uyari gider. Kurulan bu uyari baglantisina H-H-G aksi denir. H-H-G aksi anne karninda aktiftir, dogumdan sonra bir süre daha aktif kalir. Kiz bebeklerdeki geçici meme büyümesinin nedeni budur. Çocukluk döneminde baskili olan aks ergenlik yasinda tekrar aktifleserek ergenligi baslatir.Bu dönemde meydana gelen genital ve koltuk alti killanmasi, cilt yaglanmasi,akne, ter kokusu ise adrenal bezin androjen hormon yapimini artirmasi sonucu olusur.

Kizlarda ilk ergenlik bulgusu meme bölgesindeki pembe bögenin altinda nohut büyüklügündeki agrili sislik seklinde kendini belli eden meme büyümesidir (telars). Bundan 3-6 ay sonra genital bögede tüylenme baslar(pubars), büyüme hizlanir. Yaklasik bir yil sonra en hizli büyüme, iki yil sonra ilk adet kanamasi (menars) olur. Toplamda 2-3 yilda eriskin boya ulasilir ve ovulasyon (yumurtlama) basar.

Erkeklerde ilk ergenlik bulgusu testislerin büyümesidir. 6 ay kadar sonra genital tüylenme baslar. Yaklasik iki yil sonra seste çatlama , hizli uzama, sonraki yillarda sakal çikmaya ve eriskin vücut yapisi sekillenmeye baslar. Toplamda 4-5 yilda ergenlik gelisimi tamamlanir ve spermatogenez baslayarak fertilite kazanilir.

Ergenlik basladigi zaman çocuklar eriskin boylarinin %80-85’ine ulasmis durumdadirlar. Kiz çocuklari menars olduklarinda eriskin boylarinin yaklasik %97’sini kazanmislardir. Ergenlik süresince toplam olarak kizlar 16-25cm, erkekler ise 20-28 cm uzarlar, epifiz denilen uzama plaginin kapanmasi ile son boya ulasilmis olur.

Normal ergenlik baslama yasi kizlarda 9-11 (8-13) yas, erkeklerde 10-12 (9-14) yastir. Kizlarda 8, erkeklerde 9 yasindan önce baslayan ergenlige erken ergenlik denir. Erken ergenlik normal ergenlik yollarini takip ederek (H-H-G aksinin aktivitesi) gelisiyorsa santral ya da gerçek erken ergenlik denir. Gerçek erken ergenligi olan kizlarin büyük kisminda neden saptanamaz (idiopatik), erkek çocuklarin büyük kisminda, kizlarin da az bir kisminda hipotalamus ya da hipofizi etkileyen beyinle ilgili bir sorun söz konusudur. Örnegin tümör,enfeksiyon,travma, dogustan yapi bozuklugu. Bazen H-H-G aksi aktiflesmedigi halde baska nedenlerle gonadlarin aktiflestigi hastaliklar veya prematür telars ya da prematür pubars denilen, ilerlemeyen masum ergenlik bulgulari görülebilir. Tedavi yaklasimlari farkli oldugu için ayici tanilarinin yapilmasi gerekir.

NORMAL ERGENLIGIN GIDEREK ERKEN YASA KAYDIGI OLGUSU NE KADAR GERÇEKTIR? ERGENLIKTE YÜZYILIN TRENDI NEDIR?

Gerek ülkemizde gerekse dünyada medya ve doktorlar arasinda ergenlik baslangicinin erken yasa kaydigi konusunda tartisma ve endise söz konusudur. Gelismis ülkelerin verileri biraraya getirildiginde görülmüstür ki, 19. yüzyil ortalarindan 1960’li yillara kadar menars yasi 3 yil kadar erkene gelmis ve ABD ile Güney Avrupa’da 12’li, Kuzey Avrupa’da 13’lü yaslara gelmistir.

Bu hizli erken yasa gelmenin nedeni sosyoekonomik durumun yükselmesi ile açiklanmaktadir. Son 30-40 yil degerlendirildiginde ise, bu sürede telarsin bir yil kadar erken yasa kaydigi, ancak menarsin 0,2- 0,5 yil kadar erken oldugu belirlenmistir. Kuzey Avrupa ülkelerinde ise önemli bir degisiklik olmadigi görülmüstür. Meme gelisiminin erken baslayip ergenligin tamamlanma süresinin uzamasi telarsi baslatan çevre faktörleri olabilecegi konusunu gündeme getirmistir. Erkek çocuklarda yapilan arastirma sayisi yeterli görülmese de ,ergenlik yasinda önemli bir erkene kayma olmadigi kabul edilmektedir. Türk kiz çocuklari ile ilgili arastirmalar genelde Istanbul ile sinirlidir. Genel bir degerlendirme yapildiginda 1975’den beri menars yasinda önemli bir degisiklik olmamistir.

Çevresel faktörler incelendiginde obezite, endokrin sistemi etkileyen kimyasal maddeler ve stres ön plana çikmislardir. Yag dokusundan salgilanan leptin hormonu hipotalamus için uyaricidir. Yag dokusunda androjenik hormonlar östrojene dönüsebilirler. Fazla beslendigi için gelismesi ileri olan obez çocukta yag dokusunun bu hormonal aktiviteleri de eklenirse, obezitenin ergenlik zamanlamasinda önemli bir etkiye sahip olabilecegi açiktir. Ancak, dünyada obezitenin artus hizi oraninda ergenlik zamanlamasinda degisiklik yoktur. Bu nedenle baska faktörlerin etkisi de olmalidir.

Son yillarda en çok üzerinde durulan faktörler endokrin bozucular denilen, hormonal dengeyi bozan dogal ya da sentetik kimyasal maddelerdir. Bisfenol A (BPA), fitalatlar, DDT, PCB, Dioxinler, fitoöstrojenler en çok üzerinde durulan endokrin bozuculardir. BPA plastik yapiminda kullanilir. Biberonlarda, konserve kutusu iç yüzlerinde, gida-süt kaplarinda, su isiticilarinda bulunur. Yüksek isi, asit ve baz ile temasta açiga çikar. Hayvan deneylerinde disilerde erken ergenlik bulgulari, erkeklerde üreme sisteminde olumsuz etkileri saptanmistir. Kanada, ABD’nin bazi eyaletlerinde kullanimi kisitlanmis, etiketlere BPA içerigini belirtme zorunlugu getirilmistir. Avrupa Birligi 1 haziran 2011’de itibaren BPA içeren biberon satisini yasakladi, Türkiye’de de Saglik Bakanligi’nca bu konuda inceleme baslatildigi basinda yer aldi.

Fitalatlar plastik maddelerin esneklikligini saglamak için kullanilir. Oyuncaklar, kozmetikler, gida ambalajlari ve tibbi malzemelerde bulunur. Östrojenik, antiandrojenik ve endokrin disi bazi etkileri saptanmistir. Avrupa Birligi ülkelerinde 2005 yilindan itibaren oyuncaklara fitalat ve türevlerinin konulmasi yasaklanmistir. DDT gelismis ülkelerde kullanimi yasaklanmis bir tarim ilacidir. Metabolitleri östrojenik etkilidir. Dogada uzun süre kalir, gida zincirlerinde birikir. PCB boya sanayisinde kullanilir, dioxinler basta PVC olmak üzere atiklarin yakilmasinda açiga çikan endokrin bozuculardir.

Tarim ürünleri ve hayvan yetistirilmesinde kullanilan hormonlarin gidalardaki miktari çok düsük oldugu için laboratuvarda tesbiti güçtür. Yag dokusunda birikirler, obezler ve çok fazla tüketenlerde birikim yaparlar. Kontrolsüz kullanimi önlemek için Tarim Bakanliginin bagimsiz denetim birimleri olusturmasi gerekir. Fitoöstrojenler zayif etkili bitkisel östrojenlerdir. Kisa sürede yogun olarak alinirlarsa etkili telars ve obeziteye neden olabilirler. Ergenlik zamanlamasina etkili oldugu düsünülmüyor. En yogun fitoöstrojen içeren bitkiler soya unu ve sütüdür. Kronik stres (göçler, evlatlik verilme,huzursuz aile, kötü baba-kiz iliskisi, ruh hastasi anne, düsük sosyoekonomik düzey ailelerde üvey baba vb.) kiz çocuklarinda menarsi erkene alabilmektedir. Görsel uyaranlarin ergenlik zamanlamasina direkt etkisi gösterilememistir.

Amerikan Hastanesi
Pediatrik Endokrinoloji Uzmani
Dr. Nihal Memioglu
www.saglikplatformu.com  


Web Sitesi Olanlara Özel
Günlük Sağlık Haberlerini Sizde Sitenizde yayınlayabilirsiniz

Diğer Güncel Haber Başlıkları
ACİL KAN DUYURULARI
  Aranan Kan: A RH +
Bezmialem Vakıf Hastanesi - Aksaray'sinde Yatmakta olan hastamız için acil A RH + kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05346673021

12 Kasim Pazartesi riskli bir bypass ameliyati olacak babam için, ameliyat günü sıcak kan lazim olmasi halinde ameliyat bitene kadar kan verebilecek k A RH POZİTİF (a rh+) kan grubuna ait kisiler aranmaktadir.

Tarih: 11/10/2018 1:34:48 PM
Emin Bilge
  Aranan Kan: 0 RH -
Ege üniversitesi hastanesi'sinde Yatmakta olan hastamız için acil 0 RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05075536676

Ege üniversitesinde yatan hastaya Ayşe Kaymak acil 0 negatif kana ihtiyaç vardır. İrtibat İsmail kaymak tel 05075536676

Tarih: 10/8/2018 5:17:19 AM
Ayşe kaymak
  Aranan Kan: A RH -
şelçuklu tıp fakültesi konya'sinde Yatmakta olan hastamız için acil A RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05385732670

acil böbrek hastası için gülten demirci için

Tarih: 9/3/2018 6:42:55 AM
fatih demirci
  Aranan Kan: AB RH -
NP BEYİN HASTANESİ 'sinde Yatmakta olan hastamız için acil AB RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05312342646

Ümraniye Np Beyin hastanesinde yatmakta olan Nihat DURAN İÇİN acil AB RH (-) kana ihtiyaç vardır. Yardımcı olun allah rızası için ...

Tarih: 8/13/2018 1:26:30 PM
Halil Akkuş
  Aranan Kan: B RH +
Ozelkoru hastanesi'sinde Yatmakta olan hastamız için acil B RH + kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05443420869

Acil brh+pozitif kana ihtiyaç vardır ankara cukur anbar özel koru hastanesi irtibat 05443420869 hasta adı celalettin caba

Tarih: 8/10/2018 12:05:31 AM
Celalettin caba
EN SON EKLENEN LİNK

SİTE İÇİ ARAMA

Acil Kan Bankası