Acil Kan Bankası
 SAĞLIK EĞİTİMİ

Sağlık Platformu'nu Twitter'da takip et

SAĞLIK platformu >> Sağlık Haberleri


‘KONTROL DELISI’ MISINIZ?

Sürekli hata yapmaktan korkuyor, herseyi eksik yaptiginizi ve yetersiz oldugunuzu düsünüyorsunuz siz de bir ‘kontrol delisi’ olabilirsiniz. Peki kontrol delisi olmak bir rahatsizlik midir, bu durumda ne yapmak gerekir? Amerikan Hastanesi’nden Uzman Psikolog Asli Akkan konuyla ilgili merak edilen sorulari yanitliyor.

Ingilizce’de de “control freak” olarak belirtilen “kontrol delisi” ne demektir?

“Kontrol delisi” olma hali, hata yapma, eksik, yetersiz olma vs. gibi korkulari ve “yasamimi devam ettirebilemek için kontrolde olmaliyim” gibi fonksiyonel olmayan temel inançlari olan, psikolojide Obsesif Kompulsif Kisilik Bozuklugu (OKKB) - Obsesif Kompulsif Bozukluk’la ayni degildir - olarak da tanimlanan durumdur.

Kontrol delisi insanlar, bir yerde diger insanalara güvenmiyorlar. Kendilerini diger insanlardan daha akilli, daha mi üstün görüyorlar?

Bu tip insanlar kendilerini üstün görmekten ziyade digerlerini yetersiz görürler. Hem kendilerinden hem de çevrelerinden beklentileri oldukça ve çogu zaman rasyonel olmayan bir biçimde fazladir. Güvensizliklerinin temelinde felaket beklentileri ve kontrolün yitimini ancak kendilerinin önleyebilecekleri inanci vardir.

Klinik Psikoloji Profesörü Les Parrott, control freak'ler, herhangi bir seyi sizin umursadiginizdan fazla umursayip kendi istediklerinin olmasi için israrci olmaktan vazgeçmeyenlerdir diyor. Yani bu insanlar için pek çok seyi bizden daha fazla mi ciddiye aliyorlar?

Hayir, birçok konuyla bu kadar ilgileniyor ve bazen fonksiyonel olmayacak kadar odaklaniyor olmalari onlarin digerlerinden o konuyu daha fazla ciddiye aldiklari anlamina gelmez.

Kontrol delisi olmak, psikolojik bir rahatsizlik midir?

Her ne kadar OKKB’nin tek belirtisi kontrolde olma istegi degilse ve ayrintilara dikkat, disiplinli olma, katilik, mükemmeliyetçilik, temizlik, kuralcilik, kararsizlik gibi uç noktalara ulasan ve islevsel olmayan yönleri varsa da; “kontrol deliligini”, kisinin islevselligini engelledigi durumlarda OKKB olarak siniflandirabiliriz veya “kontrol delisi” olma özelligini bir tip OKKB özelligi olarak düsünebiliriz.

Evde, iste, arkadaslikta, aile hayatinda nasil davraniyorlar? Küçük örneklerle anlatabilir misiniz?

Mesela, bu tip bir kisi okul/is hayatinda bir grup projesi yapmakta oldukça çok zorlanabilir. Tüm projenin sorumlulugunu ve yükünü üstüne almak zorunda oldugu inancina sahip olacaktir. Çünkü kimse o projeyi onun kadar “mükkemel” yapamayacaktir. Baskasina verdigi sorumlulukla birlikte kontrolü de kaybetmis olacak ve felaketler silsilesini baslatmis olacaktir. Bu, dogal olarak islevsel olmayan bir süreçtir. Kisi, dört bes kisinin beraberce yapinca ancak yerine getirebilecegi görevi tek basina üstlenmeye kalkinca, hem digerleriyle çatisma yasayacak hem de projenin saglikli bitisini tehlikeye sokacaktir. Ayrica bu yük onu çok yogun stres altina sokacaktir ki bu duygudurum OKKB patolojisinin iyice alevlenmesine yol açabilecektir.

Bu tarz bir kisi bu “kontrolde olma” özelliginin sikintilarini aile ortamina da yansitabilir. Zevk, eglence ve paylasim için yapilacak olan bir tatil plani o ailenin kabusu haline dönüsebilir. Çünkü bu tarz kisi o tatil planinin her aninin mükemmel olmasi adina kontrolde olmaya çalisacak, her detayi planlayacak (yada planlamaya çalisacak), olasi bir aksilikte bunu dünyanin sonu haline getirecek, ve yogun öfke/mutsuzluk/tatminsizlik duygularinin ortaya çikmasina yol açacaktir.

Neden insanlar kontrol delisi olurlar? Dogustan gelen mi, yoksa sonradan, yasananlar karsisinda gelistirilen bir özellik midir?

Farkli psikolojik ekoller OKKB yi farkli süreçlere dayandirirlar. Bu açiklamalar arasinda anne – baba tutumlari, biyolojik/genetik süreçler, ögrenilen davranislarin bu durumu tetiklemesi/irrasyonel düsüncüleri olusturmasi sayilabilir. Hipotez sayisi çok olmakla birlikte bu hipotezleri destekleyen bilimsel çalisma sayisi azdir. Bunlarin bazilari dogustan gelen genetik faktörlerin OKKB ye etkisini göstermekte kimisi ise ögrenilmis süreçleri desteklemektedir. Ancak halen tam bir anlasma saglanamamistir.

Kontrol delisi olan insanlar, böyle olduklarinin, çevrelerindekini rahatsiz ettiklerinin farkinda midirlar? Yoksa yaptiklarinin normal oldugunu mu düsünürler?

Bu kisilerin tipki diger kisilik bozuklugu patalojilerinde oldugu gibi içgörüleri ya çok azdir veya yoktur. Onlara göre “normal” olan budur. Hatta aksi, kinanacak/elestirilecek bir haldir. Bu yüzdendir ki terapiye çogu zaman bu sorunla degil bu sorunun yarattigi sorunla “zorunlu” (baska seçenek kalmadiginda) basvururlar.

Kontrol delisi olan çok hastaniz var mi? Sik karsilasilan bir rahatsizlik midir? Genellikle hangi meslekten insanlar kontrol delisi oluyorlar, böyle bir ayrim var mi?

Böyle bir ayrim yapmam zor. Herhangi bir kisilik bozuklugu tanisi koymak o danisanla uzun bir terapötik süreç içinde olmayi gerektirir. Ancak OKKB bozuklugundan çok OKKB özelliklerine sahip danisanlarimin oldugunu söyleyebilirim. Son dönemlerde bu özelliklere sahip danisanlarin sayisinin daha fazla oldugunu görmekteyim. Bunun bir sebebi ekonomik krizin yarattigi stres ve kontrol kaybinin bir nevi kompansasyonunun bu özellikleri alevlendirmesi olabilir. Ancak tam bir sebep sonuç iliskisi çikarmak olasi degil.

Ayrica, bu kisilerin OKKB özelliklerinden dolayi yasadiklari islevsel sorunlarla degil daha çok bunlarin yarattigi es problemleri, is veya arkadas ortamlarindaki zorlanmalardan dolayi geldiklerini de belirtmem lazim. OKKB özellikleri tasiyan çok ender danisan direkt olarak “Ben bu kontrolde olma halini/istegini birakmak istiyorum” diye basvurur. Böyle bir farkindalik durumda bile ifadeleri “Ben bu halimi birakmaliyim” veya “Bu halimi daha rahat kontrol etmeliyim” gibi patolojileriyle uyumlu fonksiyonel olmayan düsünce kaliplari öndedir.

Pek çok yöneticinin kontrol delisi oldugunu görüyoruz. Bu, isin getirdigi bir sorumluluk mudur, yoksa üst düzeydekiler daha fazla mi kontrol delisi olurlar?

Bu o kisinin konumundan çok, kisilik özellikleriyle ilgili bir durumdur. Böyle bir çikarimi destekler bilimsel bir bulguya sahip degilim.

Kontrollü biri olmak ve kontrol delisi olmak farkli seyler degil mi?

Tabiki farklidir. Kontrol deliligi kisinin, daha önce verdigim örneklerdeki gibi artik islevselligini/fonksiyonelligini yitirmesine yol açan bir kisilik patolojisi veya patolojisinin bir parçasidir.

Son olarak; kontrol delisi insanlar bu aliskanliklarindan kolay kolay vazgeçemezler. Vazgeçebilmek için neler yapmalilar? Önerileriniz neler? (biraz ayrintili anlatabilir misiniz?)

Daha önce de belirttigim gibi bu özelliklere sahip olan kisiler bu durumun sorun olusunu çogu zaman kabul etmezler. Bu özelliklerinden vazgeçmek zor oldugu için degil vazgeçmek isteginde olmadiklari için vazgeçemezler. Bu durumun onlarin hayatinda olusturdugu zorluklardan habersizdirler. Ancak çevreleriyle yasadiklari sikintilar onlari biraz daha farkina vardirabilir. Sadece o zamandir ki bu durumlariyla ilgili geribildirim almaya yatkinliklari artar. O zamanlar da bile savunma mekanizmalari oldukça kuvvetli olacagindan defansif davranabilirler. Direkt olarak bu sikintilarina dair konusmaktansa dolayli olarak bu konuyla ilgili konusulmasi (yazilar/kitaplar okutularak vs.) ve kisinin ikna edilmeye çalisilmasi faydali olacaktir. Bir uzmandan yardim almalarina olabilecek bir tesvik en uygun yardim biçimidir.

Amerikan Hastanesi
Uzman Psikolog Asli Akkan
www.saglikplatformu.com  


Web Sitesi Olanlara Özel
Günlük Sağlık Haberlerini Sizde Sitenizde yayınlayabilirsiniz

Diğer Güncel Haber Başlıkları
ACİL KAN DUYURULARI
  Aranan Kan: A RH +
Bezmialem Vakıf Hastanesi - Aksaray'sinde Yatmakta olan hastamız için acil A RH + kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05346673021

12 Kasim Pazartesi riskli bir bypass ameliyati olacak babam için, ameliyat günü sıcak kan lazim olmasi halinde ameliyat bitene kadar kan verebilecek k A RH POZİTİF (a rh+) kan grubuna ait kisiler aranmaktadir.

Tarih: 11/10/2018 1:34:48 PM
Emin Bilge
  Aranan Kan: 0 RH -
Ege üniversitesi hastanesi'sinde Yatmakta olan hastamız için acil 0 RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05075536676

Ege üniversitesinde yatan hastaya Ayşe Kaymak acil 0 negatif kana ihtiyaç vardır. İrtibat İsmail kaymak tel 05075536676

Tarih: 10/8/2018 5:17:19 AM
Ayşe kaymak
  Aranan Kan: A RH -
şelçuklu tıp fakültesi konya'sinde Yatmakta olan hastamız için acil A RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05385732670

acil böbrek hastası için gülten demirci için

Tarih: 9/3/2018 6:42:55 AM
fatih demirci
  Aranan Kan: AB RH -
NP BEYİN HASTANESİ 'sinde Yatmakta olan hastamız için acil AB RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05312342646

Ümraniye Np Beyin hastanesinde yatmakta olan Nihat DURAN İÇİN acil AB RH (-) kana ihtiyaç vardır. Yardımcı olun allah rızası için ...

Tarih: 8/13/2018 1:26:30 PM
Halil Akkuş
  Aranan Kan: B RH +
Ozelkoru hastanesi'sinde Yatmakta olan hastamız için acil B RH + kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05443420869

Acil brh+pozitif kana ihtiyaç vardır ankara cukur anbar özel koru hastanesi irtibat 05443420869 hasta adı celalettin caba

Tarih: 8/10/2018 12:05:31 AM
Celalettin caba
EN SON EKLENEN LİNK

SİTE İÇİ ARAMA

Acil Kan Bankası