Acil Kan Bankası
 SAĞLIK EĞİTİMİ

Sağlık Platformu'nu Twitter'da takip et

SAĞLIK platformu >> Sağlık Haberleri


BAYILMA (SENKOP) VE TEDAVISI

Bilincin ve ayakta durma yeteneginin geçici olarak kaybolmasi ve ardindan bu durumun kendiliginden düzelmesi ile bayilma olusmaktadir. Eski yillarda bayilmanin sadece istegimiz disinda çalisan otonom sinir sisteminin sempatik ve parasempatik altkollarindaki fonksiyon bozuklugundan kaynaklandigi düsünülürdü. Ancak görüldü ki bayilma yalnizca bu yolla degil, kalp ve özellikle toplar damarlarin yetersiz fonksiyonu, kansizlik, metabolik hastaliklar ve damarlardan salinan biyokimyasal faktörler de burada rol oynamaktadir.

Beyin sapina olan kan akiminin düsmesi ile yaklasik 10 saniye içinde suur kaybi gerçeklesir. Bu hadise vasovagal refleks, kalp ritminde düzensizlikler, otonom sistemin yetersizligi, beyin akimini ve oksijenasyonunu azaltan her kosul ile ortaya çikmaktadir. Vagal uyarilarla pankreastan salinan polipeptidler bireylerde bayilmadan önce olusan sindirim sistemi belirtilerine yol açar, göz dolasiminin azalmasi ile de görmede bulaniklik olusur.

Bayilmanin hangi sinifa sokulacagini teshis etmek siklikla karmasik olmaktadir, çünkü bayilmaya yol açan mekanizmalar komplikedir ve siklikla bir çok mekanizma hadisede rol almaktadir. Baslica 3 mekanizma bayilmadan sorumlu tutulmaktadir:

Özellikle gençlerde en sik rastlanan bayilma, siklikla uzun süreli ayakta kalma ya da dik oturur konumda görülür, çünkü bu yolla bir litreye yakin kanin asagida, karin ve bacaklarda göllenmesi 3-5 dakikada gerçeklesir ve kalbe geri dönen kan miktari azalir (ortostatik bayilma). Kalbin ve damarlarin da bu hadisede rol aldigini vurgulamak için bu sekilde bayilmalar vasovagal veya nörokardiyojenik bayilma olarak da adlandirilirlar. Vasovagal bayilmanin karakteristik olarak bayilma öncesinde terleme, solgunluk ve fenalik hissi belirtileri vardir ve ölüm riski oldukça düsüktür. Bu ad altinda toplanan bayilma, uzun süre ayakta durmaya bagli, boyundaki atar damar üzerindeki reseptörlerin ileri derecede duyarli olmasina bagli, sindirim sisteminin ileri derecede aktif olmasi, siddetli öksürük, idrar ve ikinma sonrasi ortaya çikmaktadir. Refleks yolla kalbin alt yüzündeki alicilar uyarilarak kalp ve damar sisteminde parasempatik sistem aktivasyonu olur, yani tansiyon düsüklügü ve nabiz yavaslamasi olusarak hadise suur kaybi ile sonlanir. Yatar durumdan ayaga kalkma ile 1 dakika içinde ortalama kan basincinda geçici olarak 25-30 mmHg’lik bir düsme olmaktadir ki, bu da saglikli kimselerde dahi geçici göz kararmasi ve bas dönmesine sebep olmaktadir. Ayrica su bosaltici ilaç alanlar ve sporcular gibi çokça sivi kaybedip, yeterli sivi almayanlarda, uzun süre sauna gibi sicak ortamlarda kalanlarda ve beklenmedik bir haber alanlarda da benzer mekanizmalarla ve atardamarlarda da genisleme ile bilinç kaybi olmaktadir. Bu türde ayaga kalkma ile olusan bas dönmelerini engellemek için vücudumuzun otonomik sinir sistemi ve kas pompasi olarak nitelenen mekanizmalari vardir. Vasovagal bayilmada bu mekanizmalarin yeterli çalismadigi bilinmektedir.

Karotis sinüsün asiri duyarliligi: kimi insanlarda (özellikle yaslilarda) beyne giden damarlarin boyundan geçen kesimi üzerindeki reseptörler asiri derecede hassastir. Bu olgularda bahsi geçen reseptörlere, tras olma ya da boynun asiri öne egilmis sekilde, 5 saniye kadar basinç uygulanirsa kalp ritminin 3 saniyeden uzun durdugu gözlenir. Bu testle normal kisilerin %40’inda da ritim yavaslamasi görülmektedir. Böyle bir test 3 ay içinde geçici veya kalici felç geçirenlere veya boyun damarinda üfürüm olanlara yapilmamalidir. Bu hastalar kalici kalp pili uygulamasindan çok fayda görürler.

Bayilmalarin önemli bir kismi kardiyak (kalp) kökenlidir. Hastanin kalp ritminin önemli derecede yavaslamasi veya hizlanmasi tansiyon düsüklügü ve beyin dokularinin az kanlanmasi ile gider (kardiyojenik bayilma). Baslangiç anidir, otonom sistem aktivasyonuna ait ön belirtiler yoktur. Hasta ayakta veya yatar durumdadir ve nabiz alinamaz. Bu durumun uzun sürmesi ile hastada kasilmalar ve idrar ve diskinin kaçirilmasi gözlenebilir. Nabzin geri gelmesi ile hastanin kisa sürede toparlandigi, yüzünde kizariklik ve bilincin geri geldigi siklikla müsahede edilir. Daha az olmakla birlikte hareketli kalp içi tümörler (miksoma) veya hipertrofik kardiyomiyopati olarak adlandirilan kalp kas hastaliklarinda da kalbin kani ileriye pompalamasi kisitlanarak bayilma görülmektedir.

Daha nadir olarak beyne giden damarlarin kireçlenmesi ve daralmasiyla beyin kan akimi kisitlanarak da bilinç kaybi olabilmektedir (ateroskleroz).

Bayilmanin incelenmesi hastaligin beklenmedik nöbetlerle ortaya çikmasi nedeniyle güçtür. Bunun yaninda kardiyoloji, endokrinoloji, nöroloji ve genel dahiliyeyi de ilgilendiren uzantilari olmasi nedeniyle bayilmanin bir ekip tarafindan incelenmesinde fayda vardir. Ancak altta yatan sebep olarak öncelikle hayati tehdit edici ritim bozukluklari, sok, aort yirtilmasi, kalp krizi, tamponad olarak adlandirilan kalp zarinda sivi toplanmasi ve yaygin akciger embolisinin hizla ekarte edilmesi hayat kurtarici olmaktadir. Bu durumlarda suur ya geç gelebilir ya da hiç geri gelmemektedir. Ayirici tanida kalp hastaliginin olmadigi olgularda, siklikla görülen vasovagal bayilmada, bayilmanin ayakta iken olmasi ve hele öncesinde terleme, fenalik hissi gibi belirtilerin olmasi hadisenin selim karakterli oldugunu düsündürür. Otonom sistemin yetersizliginde semptomatik ortostatik hipotansiyon gelisebilir. Ortostatik hipotansiyon ile dik konuma geçtikten sonra 3 dakika içinde tansiyonun 20 mmHg’dan fazla düsmesi anlasilmaktadir. Bas dönmesi ve bulanik görme sikayetleri siktir. Elbise askisi tarzinda, yani boyundan bas arkasina ve her iki omuza dogru yayilan agri suur bulanikligindan hemen önce hissedilebilir. Bunun sebebi bu bölgenin kaslarina geçici tansiyon düsüklügü nedeni ile yeterli kanin ulasmamasidir. Ayni sekilde sirt ve bacak kaslarinda da agri olabilir. Nadir de olsa kalp agrisina benzer tarzda gögüs agrisi da eslik edebilir. Belirtiler ayakta durma veya yürümekle kisa sürede ortaya çikarken yatar duruma geçince hizla toparlar. Bu semptomlar bayilmanin öncüsüdür ve hastanin yatmasini uyarir, aksi halde bilinç giderek kaybolur ve hasta yere düser. Bu durum otonomik yetersizlige bagli ise otonom sistemin aktivasyonuna bagli terleme ve bradikardi (kalp yavaslamasi) görülmez.

Vasovagal bayilma ataklari genelde birbirine yakin araliklarla pespese olur ve sonra uzun bir süre ara verdigi görülür. Enteresan bir sekilde, ileride bahsedecegimiz tilt table testi yapilan olgularda bayilma sikliginin azaldigi olgularimiz da vardir. Kardiyak kökenli bayilmalar bir yil içinde %30 oraninda ölüm ile sonlanmaktadir. Bayilma olgularinin %35’inde altta yatan etken bulunamamaktadir.

Bayilmanin efor ile olmasi veya yatar konumda ortaya çikmasi hadisenin ciddiyeti konusunda daha da önem arzeder. Sebebe yönelik kaba bir tasnif yapilirsa gençlerde bayilma genelde vasovagal (nörokardiyojenik olarak da adlandirilabilir) ve yaslilarda ise hasta sinüs ve kalp blogu gibi kalbin elektrik sistemine ait aksamalarda, hipersensitif karotisler, ilaca ve hipotansiyona bagli olarak ortaya çikmaktadir. Geçmiste kalp hastaligi olmasi, ailede ani ölüm ve ilaçlarin sorgulanmasi ile etken bulunabilir. Öncü belirtilerin olmasi vasovagal senkoptan süphelenilmesini saglar. Oryantasyonun bozulmasi, 5 dakikadan uzun suur kaybi, dil isirilmasi, nistagmus olarak adlandirilan göz küresi hareketleri ve bayilma sonrasi basagrisi bize nörolojik nöbeti düsündürür.

Kan biyokimyasindaki oksijen veya karbondioksit düsüklügü, iyonlar, seker ve kalsiyum seviyesi degisimleri de bayilmaya yol açabilir. Seker ve karbondioksit düsmesine bagli suur kaybi kisa sürede toparlanabilirken diger metabolik dengesizliklerde bilinç kaybi ya kalici ya da uzun süreli olmaktadir.

TESHISTE BASVURULAN YÖNTEMLER :

Elektrokardiyografi (EKG): Elektro bayilma olgularinin yalnizca %5’inde teshise yardimcidir. Bu yolla dogumsal ya da miyokard enfarktüsü gibi sonradan gelisen kalp hastaliklari hakkinda bilgi edinilebilir. Normal bir EKG, kardiyak kökenli bir bayilmayi siklikla ekarte ettirmekle birlikte nadir olarak Holter kayit cihazlari veya T dalga degisim testi ile de tani koyabilmekteyiz.

Ekokardiyografi: Fizik muayenede veya EKG’de bir anormallik saptanmasi halinde ekokardiyografi denen kalbin ultrason dalgalariyla incelenmesi yöntemine basvurulur. Bu sayede bayilmanin aort kapak darligi veya miksoma denilen kalp tümörüne bagli olup olmadigi anlasilabilmektedir. Geçmiste kalp hastaligi yoksa ve fizik muayene ve EKG bir kalp hastaligini düsündürmüyorsa ekonun getirisi fazla degildir. Benzer sekilde nörolojik görüntüleme metodlarinin da katkisi bazen oldukça az miktarda olmaktadir.

Efor testi: Iskemik kalp hastaligindan süpheleniliyorsa veya ekoda darlik yaratan bir patoloji olmamasina ragmen eforla bayginlik olusmussa efor testinden faydalanarak tedaviyi düzenlemek mümkün olabilmektedir.

Elektrofizyolojik tetkik: Bayilma ile basvuran bir kimsede elektrofizyolojik tetkik adi verilen inceleme ile kalp kateterizasyon laboratuvarinda teshis ve tedaviye yönelik çalismalar yapilabilir. Bu islem ile kalbin ileti yollari ve bayilmaya yol açabilecek ritm bozukluklari incelenebilmektedir. Kalp kasinin hasarli oldugu ve bayilma bilinen olgularda elektrofizyolojik inceleme hayat kurtarici sonuçlar verebilmektedir. Bu yolla kalpte uyari doguran sinüs dügümü, kalpteki elektriki uyarilarin yayilmasinda önemli yer tutan atriyoventriküler dügüm ve takip eden ileti yollari incelenir, ritmin bozulmasina sebep olan patolojinin kalbin kulakçigi (atrium) veya karincigindan (ventrikül) kaynaklandigini ayirt etmek mümkün olur.

Elektrofizyolojik tetkikin girisimsel bulunmasi veya geregine tam ikna olunmamasi halinde benzer sekilde netice verebilen T dalga degisim testine basvurulur. Kalbin elektriksel ya da yapisal bir kusurundan süphelenilmesi halinde hasta az miktarda efor yaptirilarak EKG’deki T dalgasindaki patolojik degisimler incelenir. Bu yolla bayilmanin kalp ritmindeki asiri hizlanmaya bagli oldugu konusunda önemli bilgiler elde edilir.

Vasovagal senkopta basvurulan bir teshis metodu egik masa (tilt table) testidir. Bu teste tekrarlayan bayilmalar olmasi halinde, yaralanmaya yol açmis tasit kazalarinda, risk tasiyan meslekleri icra edenlerde, kalpte bilinen bir hastalik olmamasina ragmen tekrarlayan efora bagli bayilmalarda ya da baska bir sebeple bayildigi bilinen kimselerde tedavinin degismesine yol açacaksa egik masa testi uygulanir. Öncü belirtilerin varliginda bir kez gelismis olan bayilmada bu teste genelde basvurmamaktayiz. Test için hasta 60 ila 80 derece dik düzleme dogru kaldirilmis bir masa üzerinde gözetim altinda 30-45 dakika arasinda ayakta tutulur, sonuç alinamazsa test agizdan verilen bir ilaçla bir süre daha uzatilir. Vasovagal bayilmalarda testin duyarliligi çesitli kaynaklarda %92’ye kadar yükselmektedir. Tedavi edilmemis olgularda tilt testi pozitif çikmissa 2 yil içinde bayilmanin %30 oraninda tekrarlamasi beklenmelidir. Yas, cinsiyet, test esnasinda bayilma olmaksizin tansiyon düsmesi veya nabzin yavaslamasi ileride bayilmanin tekrarlayacagini göstermemektedir. Testin neticesinde bayilmanin sebebi olarak kalp ritminin çok yavasladigi veya tansiyonun çok düstügü tespit edilebilir ve tedavi ona göre sekillendirilir. Nadir olmamakla beraber her iki formun da birlikte görüldügü olgular da olmaktadir. Önemli derecede koroner hastaligi olanlarda, mitral veya aort kapagin ileri darliginda egik masa testine basvurmamaktayiz.

Biyokimyasal testler: Bu konuda da vazgeçilmezdir. Kansizlik, seker düsmeleri, endokrin rahatsizliklar, kandaki elektrolitlerin tehlikeli boyutlarda normal seviyelerin disina çikmasi veya süphe duyulan zararli madde ve ilaçlarin kan seviyelerini ölçmek amaciyla detayli kan ve idrar tahlilleri teshiste yardimci olmaktadir.

Bayilma sonrasinda %45 olguda teshis hastanin dikkatle dinlenmesi, fizik muayene ve elektrokardiyografi ile konulabilmektedir. Kan görmekle, kan kaybi ile, ani stres veya can acimasiyla, cerrahi girisimlerle ya da yaralanma neticesinde vasovagal bayilma olusabilmektedir. Çocuklukta bu türde bayilma ataklari olan yetiskinlerde de bu ataklarin görülebilecegi akilda tutulmalidir. Ter basmasi gibi öncü belirtilerin varligi teshise yardimcidir. Sindirim sisteminde huzursuzluk, fenalik hissi, terleme, oturma ya da ortami terketme arzusu, bas dönmesi, halsizlik, bulanik görme, çarpinti ve kulak çinlamasi gibi sikayetler vasovagal bayilmada görülmektedir. Solgun bir renk, terleme, huzursuzluk, esneme, iç çekme, solunumun belirginlesmesi ve göz bebeklerinde büyüme bulgulari vardir. Öncü ya da prodromal faz olarak adlandirilan safhada kalbin hizla çarptigi ifade edilir. Takiben gelisen tansiyon düsüklügü ve ritmin yavaslamasi sonucunda konsantrasyon bozuklugu, çevreye ilgisizlik, ayakta durmada güçlük, bilinç kaybi ve düsme gözlenir. Vasovagal bayilmalarda titreme ataklari nadirdir. Suur kaybi genellikle kisadir ve 5 dakikadan daha uzun süreli olmamaktadir. Bayilmadan hemen sonraki toparlanma döneminde belirgin halsizlik, solgunluk, fenalik hissi ve terleme vardir. Hastanin oryantasyonu ve bilinci geri gelmeye baslar. Hasta hizla ayaga kalkmayi denerse bilinç kaybi tekrarlayabilir. Hasta öncü belirtileri hissetmeye baslamasiyla hemen oturur ya da uzanirsa gelmekte olan bilinç kaybi ataginin önüne geçilmis olur.

TEDAVI

Tedaviyi hikaye, fizik muayene, EKG, eko, efor testi, biyokimya, elektrofizyolojik tetkik, egik masa testi gibi arastirmalarin sonuçlarina göre yönlendirmekteyiz. Su kaybinin yerine konmasi ve bayilmaya yol açan uyarilardan uzak durulmasi gibi önlemler bayilmanin tekrarini önleyebilir. Sivi kaybina yol açan veya damar genisletici ilaçlar baska ilaçlarla degistirilmelidir. Öncü belirtileri hissedince derhal bacaklarin yükseltilmesi ise yaramaktadir. Bayilmalarin sik olmasi veya yaralanmalara yol açmasi durumunda ilaç tedavisine basvurulabilir. Burada ritim bozuklugu veya tansiyon düsüklügüne yönelik ilaç tedavisi planlanir. Boyun damarlarinin asiri duyarliligi veya ritmin çok yavasladigi vasovagal bayilma olgularinda kalici kalp pili implantasyonu ile oldukça yüz güldürücü sonuçlar alinmaktadir. Sikça gelisen vasovagal bayilmalarda medikal tedaviden çok bayilma öncesi belirtilerin olusmasi ile hastanin hemen oturmasi, mümkünse uzanmasi tavsiye edilir, ayrica uzun süre ayakta kalinacaksa her iki bacagin birbirine bastirilmasi önerilerek bacaklardaki kanin yukariya pompalanmasi kismen de olsa saglanabilir, hareketsiz kalmaktansa yürüyerek kanin yukari pompalanmasi tavsiye edilebilir. Benzer bir mekanizmadan faydalanabilmek için hastaya siki varis çorabi giymesi de önerilir. Beta bloker ilaçlarin kullanimi mantikli gibi görünse de etkinligi klinik çalismalarda gösterilememistir. Idrar esnasinda ayakta ikinma da bayilmaya yol açiyorsa ihtiyacin ikinmadan ve oturarak giderilmesi gerekir. Ayrica buradaki sebep prostat büyümesi ise bunun giderilmesi gerekir. Benzer sekilde öksürüge bagli bayilma oluyorsa hastayi öksürtecek hastaliklardan korumak gerekir. Kimi hastalarda bu gibi önlemlere ragmen tamamen iyilesme saglanamasa da ataklarin sikliginin veya siddetinin azalmasi gene de memnunluk vericidir. Geçirilmis kalp krizi gibi kalp kasinin yaralanmis oldugu olgularda bayilma gelismesi ani ölüme yol açabilecek ciddi bir duruma isaret etmektedir. Bu hastalarin ritmini devamli surette izleyip ritmin ileri derecede bozulmasi halinde sok vererek hayat kurtarabilen implante edilebilir defibrilatörler (ICD) oldukça yararli olmaktadir. Bu cihazlar bozulmus hizli ritmi düzeltmenin yaninda kalbin yavaslamasina ve kalp yetersizligine de olumlu etki yapmaktadir.

Bilinç kaybi geçirenlerin birkaç ay otomobil sürmemesi gerekir. Bayilma ataklarinin tekrarlamasi ihtimali yüksekse, oturur durumda da geliyorsa veya öncü belirtiler var ise otomobil kullanilmamalidir.

Kaynak: www.florence.com.tr
Group Florence Nightingale
www.saglikplatformu.com  


Web Sitesi Olanlara Özel
Günlük Sağlık Haberlerini Sizde Sitenizde yayınlayabilirsiniz

Diğer Güncel Haber Başlıkları
ACİL KAN DUYURULARI
  Aranan Kan: A RH +
Bezmialem Vakıf Hastanesi - Aksaray'sinde Yatmakta olan hastamız için acil A RH + kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05346673021

12 Kasim Pazartesi riskli bir bypass ameliyati olacak babam için, ameliyat günü sıcak kan lazim olmasi halinde ameliyat bitene kadar kan verebilecek k A RH POZİTİF (a rh+) kan grubuna ait kisiler aranmaktadir.

Tarih: 11/10/2018 1:34:48 PM
Emin Bilge
  Aranan Kan: 0 RH -
Ege üniversitesi hastanesi'sinde Yatmakta olan hastamız için acil 0 RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05075536676

Ege üniversitesinde yatan hastaya Ayşe Kaymak acil 0 negatif kana ihtiyaç vardır. İrtibat İsmail kaymak tel 05075536676

Tarih: 10/8/2018 5:17:19 AM
Ayşe kaymak
  Aranan Kan: A RH -
şelçuklu tıp fakültesi konya'sinde Yatmakta olan hastamız için acil A RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05385732670

acil böbrek hastası için gülten demirci için

Tarih: 9/3/2018 6:42:55 AM
fatih demirci
  Aranan Kan: AB RH -
NP BEYİN HASTANESİ 'sinde Yatmakta olan hastamız için acil AB RH - kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05312342646

Ümraniye Np Beyin hastanesinde yatmakta olan Nihat DURAN İÇİN acil AB RH (-) kana ihtiyaç vardır. Yardımcı olun allah rızası için ...

Tarih: 8/13/2018 1:26:30 PM
Halil Akkuş
  Aranan Kan: B RH +
Ozelkoru hastanesi'sinde Yatmakta olan hastamız için acil B RH + kana ihtiyaç vardır...
Telefon: 05443420869

Acil brh+pozitif kana ihtiyaç vardır ankara cukur anbar özel koru hastanesi irtibat 05443420869 hasta adı celalettin caba

Tarih: 8/10/2018 12:05:31 AM
Celalettin caba
EN SON EKLENEN LİNK

SİTE İÇİ ARAMA

Acil Kan Bankası